درجه حفاظت IP چیست؟ معرفی کامل انواع، کاربردها و جدول مقایسه

مقدمه

در محیط‌های صنعتی، انتخاب تجهیزات تنها به عملکرد الکتریکی یا مکانیکی آن‌ها محدود نمی‌شود. یکی از مهم‌ترین شاخص‌های ایمنی و دوام تجهیزات، درجه حفاظت یا IP (Ingress Protection) است. این مفهوم مشخص می‌کند یک تجهیز تا چه حد در برابر نفوذ گردوغبار، اجسام جامد و رطوبت مقاوم است. در این مقاله، درجه حفاظت IP را به‌صورت کاملاً مهندسی و کاربردی بررسی می‌کنیم.

درجه حفاظت (IP) چیست؟

درجه حفاظت یا IP Code یک کد استاندارد بین‌المللی است که توسط IEC 60529 تعریف شده و میزان محافظت یک تجهیز الکتریکی را در برابر عوامل محیطی نشان می‌دهد.

فرمت کلی کد IP به‌صورت زیر است:

IPXY

• X : میزان حفاظت در برابر اجسام جامد و گردوغبار
• Y : میزان حفاظت در برابر نفوذ آب و رطوبت

مثال:

• IP65 یعنی:
  • حفاظت کامل در برابر گردوغبار
  • مقاومت در برابر پاشش شدید آب

عدد اول IP؛ حفاظت در برابر اجسام جامد

عدد اول نشان‌دهنده میزان مقاومت تجهیز در برابر نفوذ اجسام خارجی و گردوغبار است.

تعریف دقیق سطوح عدد اول

• IP0X: بدون حفاظت
• IP1X: جلوگیری از ورود اجسام بزرگ‌تر از ۵۰ میلی‌متر
• IP2X: جلوگیری از تماس انگشت
• IP3X: جلوگیری از ورود ابزار یا سیم
• IP4X: جلوگیری از اجسام ریز
• IP5X: محافظت نسبی در برابر گردوغبار (Dust Protected)
• IP6X: کاملاً ضد گردوغبار (Dust Tight)

محل کاربرد

• IP2X → تابلوهای برق داخلی
• IP5X → محیط‌های صنعتی نیمه‌گردوغبار
• IP6X → صنایع سیمان، معدن، فولاد و فضای باز

عدد دوم IP؛ حفاظت در برابر آب و رطوبت

عدد دوم میزان مقاومت در برابر نفوذ آب را مشخص می‌کند.

تعریف دقیق سطوح عدد دوم

• IPX0: بدون حفاظت
• IPX1: چکه آب عمودی
• IPX2: چکه آب با زاویه ۱۵ درجه
• IPX3: پاشش آب
• IPX4: پاشش از تمام جهات
• IPX5: جت آب با فشار متوسط
• IPX6: جت آب پرفشار
• IPX7: غوطه‌وری موقت در آب
• IPX8: غوطه‌وری دائم

محل کاربرد

• IPX4 → محیط مرطوب صنعتی
• IPX5 → شست‌وشوی تجهیزات
• IPX7 / IPX8 → تجهیزات خاص یا زیرزمینی

رایج‌ترین درجات حفاظت در صنعت

در صنعت معمولاً ترکیب‌های مشخصی بیشترین کاربرد را دارند.

IP54

• محافظت در برابر گردوغبار محدود
• مقاوم در برابر پاشش آب
• مناسب تابلوهای برق صنعتی داخلی

IP65

• کاملاً ضد گردوغبار
• مقاوم در برابر شست‌وشو
• پرکاربرد در سنسورها، گیج‌ها و تجهیزات فضای باز

IP67

• ضد گردوغبار
• مقاوم در برابر غوطه‌وری موقت
• مناسب تجهیزات نزدیک زمین یا محیط‌های خیلی مرطوب

درجه حفاظت IP در تجهیزات صنعتی

در تجهیزات ابزار دقیق و برق صنعتی، IP نقش حیاتی دارد:

• گیج فشار: معمولاً IP54 تا IP65
• ترانسمیتر فشار و دما: IP65 تا IP67
• تابلو برق فضای باز: IP65 یا بالاتر
• سنسورهای صنعتی: IP67 و IP68

تفاوت IP با استانداردهای دیگر

IP فقط مربوط به نفوذ جامدات و مایعات است

با این استانداردها فرق دارد:

• ATEX → محیط‌های انفجاری
• SIL → ایمنی عملکردی
• NEMA → معادل آمریکایی IP

جدول مقایسه درجات مختلف IP

نکات مهندسی مهم در انتخاب درجه حفاظت

• IP بالاتر همیشه بهتر نیست
• افزایش IP باعث افزایش قیمت می‌شود
• شرایط واقعی محیط نصب بررسی شود (گرما، لرزش، شست‌وشو)
• برای محیط‌های شست‌وشویی، IP66 به بالا توصیه می‌شود

جمع‌بندی

درجه حفاظت IP یکی از مهم‌ترین معیارهای انتخاب تجهیزات صنعتی است که به‌طور مستقیم بر ایمنی، طول عمر و عملکرد صحیح تجهیزات تأثیر می‌گذارد. شناخت دقیق اعداد IP، کاربرد هر سطح و تفاوت آن‌ها، به تصمیم‌گیری مهندسی صحیح کمک می‌کند.