گواهی WHG چیست؟

گواهی WHG؛ استاندارد جهانی حفاظت از منابع آب و ایمنی زیست‌محیطی تجهیزات صنعتی

گواهی WHG که برگرفته از واژه‌ی آلمانی Wasserhaushaltsgesetz به‌ معنای قانون مدیریت منابع آبی است، برای جلوگیری از آلودگی آب‌های زیرزمینی و سطحی توسط مواد خطرناک در صنایع ایجاد شد. این قانون نخستین‌ بار پس از رشد سریع صنعتی آلمان در دهه‌ی ۱۹۶۰ میلادی به تصویب رسید؛ زمانی که افزایش استفاده از سوخت‌ها و مواد شیمیایی، خطر نشت و آلودگی آب را جدی کرده بود. از آن زمان، تجهیزات صنعتی مانند مخازن، منیفولدها، شیرها و پمپ‌هایی که با مایعات آلاینده در تماس‌اند، باید دارای تأییدیه‌ی WHG باشند تا اطمینان حاصل شود طراحی و مواد به‌کاررفته در آن‌ها مانع از نشت و نفوذ مایعات به محیط زیست می‌شود. به‌ این‌ ترتیب، WHG نه یک استاندارد عمومی جهانی، بلکه قانون ملی آلمان است که نقش مهمی در ارتقای سطح ایمنی زیست‌محیطی تجهیزات صنعتی ایفا کرده و بعدها الهام‌بخش مقررات مشابه در اروپا و جهان شد.

گواهی WHG بر جنبه‌هایی تأکید دارد که اصل آن، توجه به آب به عنوان منبعی ارزشمند و شایسته‌ی حفاظت است. طبق این قانون، هدف اصلی، حفاظت از منابع آبی به‌ عنوان بخشی از اکوسیستم، پایه و اساس زندگی انسان، زیستگاه حیوانات و گیاهان و منبعی قابل بهره‌برداری از طریق مدیریت پایدار آب‌ها تعریف می‌شود. از این اصل چنین برمی‌آید که رویکرد قانون WHG بر مبنای حفظ تعادل میان بهره‌برداری صنعتی و صیانت از چرخه‌ی طبیعی آب است.

مواد کلیدی قانون WHG؛ چارچوب فنی و زیست‌محیطی حفاظت از منابع آب

• ماده ۱) هدف و فلسفه قانون:

حفاظت از آب‌ها به‌ عنوان بخشی از اکوسیستم، پایه زندگی انسان، زیستگاه موجودات زنده، و منبع قابل بهره‌برداری از طریق مدیریت پایدار.

• مواد ۳ تا ۴) تعاریف و محدوده کاربرد:

تعیین مفاهیمی مانند “منابع آبی”، “مواد خطرناک برای آب” و “تأسیسات مرتبط با این مواد”.

• ماده ۶۲) الزامات فنی در برخورد با مواد خطرناک برای آب:

تمام تأسیسات ذخیره‌سازی، تولید، انتقال، پرکردن یا تصفیه مواد خطرناک باید به‌ گونه‌ای طراحی و نگهداری شوند که هیچ خطری برای منابع آب ایجاد نکنند. این ماده در عمل اساس صدور گواهی WHG برای تجهیزات صنعتی است.

• مواد ۶۳ تا ۶۵) صلاحیت فنی و نظارت:

فقط شرکت‌ها، نصاب‌ها و تولیدکنندگانی که دارای مجوز مخصوص و آموزش حفاظت از آب هستند مجازند با تأسیسات تحت پوشش WHG کار کنند.

• مواد ۶۷ تا ۷۰) بازرسی و گزارش‌ دهی:

الزام بر انجام بازرسی‌های دوره‌ای و ارائه گزارش‌های عملکرد و ایمنی زیست‌محیطی.

• مواد ۹۰ تا ۱۰۰) مقررات کیفری و جریمه‌ها:

تعیین مجازات و جریمه برای تخلفات مثل نشت یا آلودگی منابع آبی.

گواهی WHG در صنعت؛ کاربردها و الزامات آن در تأسیسات فرایندی

• صنایع شیمیایی و پتروشیمی: برای طراحی و نصب مخازن، پمپ‌ها، شیرها و خطوط انتقال مواد شیمیایی خورنده یا خطرناک.
• صنایع نفت، گاز و پالایشگاه‌ها: در واحدهای ذخیره‌سازی سوخت، سیستم‌های تزریق مواد شیمیایی و تاسیسات فرآیندهای حاوی مواد هیدروکربنی.
• تصفیه‌خانه‌ها و فاضلاب صنعتی: جهت کنترل نشت مواد آلاینده و جلوگیری از نفوذ پساب به آب‌های زیرزمینی.
• صنایع غذایی و دارویی: برای سیستم‌های شست‌وشو (CIP) و استفاده از شوینده‌ها یا مواد ضدعفونی خطرناک.
• صنایع رنگ، رزین و داروسازی: در تجهیزات دوزینگ، میکسرها و مخازن مواد سمی یا قابل اشتعال.
• بخش ابزار دقیق و اتوماسیون: در نصب سنسورهای سطح، فشار و شیرهای فرآیندی در محیط‌های محتمل نشت.
• تأسیسات ذخیره و انتقال مواد خطرناک: مانند تانکرها، خطوط لوله و ایستگاه‌های بارگیری/تخلیه مواد.

تفاوت گواهی‌های SIL و WHG؛ ایمنی عملکردی در برابر ایمنی زیست‌محیطی

گواهی SIL (Safety Integrity Level) یک استاندارد ایمنی عملکردی است که سطح اعتماد به عملکرد تجهیزات ایمنی را در شرایط بحرانی بیان می‌کند. این گواهی نشان می‌دهد یک سیستم یا تجهیز (مانند رله، شیر ایمنی یا PLC) تا چه اندازه می‌تواند از بروز حادثه یا شکست عملکرد جلوگیری کند. اما گواهی WHG یک قانون و گواهی آلمانی مرتبط با ایمنی زیست‌ محیطی است که هدفش جلوگیری از نشت مواد خطرناک به منابع آب، خاک یا سفره‌های زیرزمینی است. تمرکز WHG بر طراحی، ساخت و نصب تجهیزات ضد نشت (مثل تانک‌ها، ولوها، و اتصالات صنعتی) است تا مانع آلودگی محیط شود.

به بیانی ساده می‌توان گفت:

گواهی SIL تضمین می‌کند تجهیز مورد نظر  در عملکرد ایمنی خطا نداشته باشد اما WHG تضمین می‌کند تجهیز حتی در صورت خطا، باعث آلودگی محیط‌ زیست نشود.

تعهد به مهندسی پایدار و ایمنی زیست‌محیطی

دغدغه حفاظت از محیط زیست محدود به مرزهای جغرافیایی نیست؛ هرچند گواهی WHG الزام قانونی مختص آلمان به‌ شمار می‌رود، اما فلسفه و هدف آن، یعنی جلوگیری از آلودگی منابع آبی و کنترل نشت در سامانه‌های صنعتی، ارزشی جهانی دارد. ما به عنوان یک شرکت ایرانی فعال در حوزه تأمین تجهیزات صنعتی، باور داریم که توسعه صنعتی باید همگام با مسئولیت زیست‌محیطی پیش برود. معرفی و ترویج استانداردهایی مانند WHG نه به‌ عنوان الزام رسمی، بلکه به‌ عنوان رویکردی اخلاقی و مهندسی‌ محور، گامی در جهت ایجاد فرهنگ صنعتی پاک، پایدار و مسئولانه در ایران است؛ فرهنگی که کیفیت تجهیزات را با اطمینان از سلامت محیط و آینده نسل‌ها پیوند می‌زند.

در همین مسیر، اینداستور وظیفه‌ی خود می‌داند که هرچند با گامی کوچک، سهمی در آگاه‌سازی و تلنگر نسبت به ضرورت مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی بردارد؛ تلنگری برای فعالان صنعتی و نیز تصمیم‌ گیران و نهادهای حاکمیتی، تا باور کنند صنعت تنها زمانی شکوفا می‌شود که در کنار پیشرفت، هوای زمین را هم داشته باشد.